Çok eskiden Kuzey Amerika’yı kaplayan büyük buz kitlesinin tam merkez çevresindeki kalınlığının yaklaşık olarak 4500-5000 metreyi bulduÄŸu tahmin edilmektedir. Buz Çağında bu kitle tahminen dört kez teÅŸekkül etmiÅŸ ve eriyip çözülmüştür. Aynı ÅŸey dünyanın diÄŸer taraflarında da olmuÅŸ, fakat bazı kesimlerde buz kitleleri eriyip çözülmemiÅŸtir. ÖrneÄŸin büyük bir ada olan Grönland,kıyılarındaki dar toprak ÅŸeritleri hariç hala buzla kaplıdır. İç taraflarda bu buz örtüsünün yüksekliÄŸi bazı yerlerde 3000 metreyi geçer. Aynı ÅŸekilde, Antartika da 3300 ile 4000 metre yüksekliÄŸi bulan kıtasal bir buz örtüsüyle kaplıdır.
Ä°ÅŸte bu yüzden,dünyanın bazı bölgelerinde hala Buz Çağından beri eriyip, çözülmemiÅŸ buzullar vardır. Fakat buzulların çoÄŸu daha yakın zamanlarda oluÅŸmuÅŸtur. Özellikle “vadi tipi buzul” lar bu guruptandır.
Kalın ve yer yer yükselmeler yapan buz örtüleri,buz nehirleri anlamına gelen “buzul”, düzlük çevrelerde büyük alanları kaplıyorsa,bunlara “iç buzul” adı verilir. Daha yukarda deÄŸinmiÅŸ olduÄŸumuz gibi,buz örtülerinin en büyüğü Antarktika’dadır ve 5. 000. 000 kilometre karelik bir alanı kaplamaktadır. Bunun ardından Grönlan’ın büyük bir kesimini kaplayan,yaklaşık olarak 2.000.000 kilometre kare’ye yakın buz örtüsü gelir. Norveç ve Ä°zlanda’da daha küçük yüzölçümlü buz örtüleri vardır.
Ä°kinci tür buzullar ırmak tipinde olur ve bunlara “Alp tipi buzul” adı verilir. Buzulların akışındaki hız öylesine azdır ki, bu hız günde santimetre olarak ölçülür.
Buzullar karlık bölge sınırından güneye doÄŸru sarktıkça erirler. Denize ulaÅŸan buzullar ise parçalar halinde suya düşer ve buzdaÄŸlarını (aysbergler) meydana getirirler. Çağımızda dünyanın en büyük buzulları Avrupa’da Alp DaÄŸları’nda, Amerika BirleÅŸik Devletleri’nin batı kesiminde bazı daÄŸlarda, Kanada ve Alaska’da bulunmaktadır. Alaska’daki Malaspina Buzulu 3900 kilometre karelik bir alanı örter. Ãœnlü Mont Balnc’daki “Buz Denizi” ve gene Alpler’deki Mont Rosa’daki buzullar çok yaygın ölçüde tanınmıştır. Avrupa’da Alpler’de 1200′ü aÅŸkın buzul olduÄŸu bilinmektedir. Ayrıca, gene Avrupa’da Pirene, Karpat daÄŸlarında, Avrupa sınırları içinde sayılan Kafkas DaÄŸları’nda önemli buzullar bulunmaktadır. Bazı buzulların uzunluÄŸu 25 ile 50 mil arasında deÄŸiÅŸir.
Memleketimizde DoÄŸu Anadolu’nun yüksek daÄŸlık bölgelerinde de bazı buzullar olup, bunların en önemlisi Hakkari yakınında Cilo Dağı’ndaki buzullardır.
